Luc de Rooy's genomineerde verhaal literatuurprijs 2009

Met dit verhaal in 't Elsloos werd Luc de Rooy uit Elsloo genomineerd voor de Veldeke Literatuurprijs 2009

De komediante

My make-up may be flaking/

But my smile still stays on.

- Queen, The Show Must Go On

‘En noe?’

Dao zaote ze. Twae manskaels die veur zich oet sjtaarde. Neet ech op zeuk nao get. Opgesjlaote in de lif van ’t Astor. Twae verlaote zele. Rondom ze waor een onbesjamelik, verlaore wíeske te hwèrre.

‘Höbs doe missjien get te drenke?’

De anger sjloot zien uich. Toen ’r ze weer aopende, keek ’r weg, trok zien mommesbakkes in een plwaj en hoolt zien sjouwers op.

Marcel Pneu waor ein van de twae. Op zien zelfgeknipte visitekaertjes sjting: Marcel Ladagnous – Animateur, mèr ederein neumden ’m bie zien modersnaam: Pneu – get wat ’r zelf veraafsjude. Hae vong het lieke esof z’n eige naam sjipbreuk hej geleje. En Marcel waor neet de einige dae dat dach: wats hej een vrindin, toen ze veur ummer vertròk, ’m toegewauweld: d’nne naam klink es een oetgeknepe tèndjpastatube.’

Sjus zwa voolt Pneu zich vandaag: oetgeknepe, es zwa’n aluminium tube calciumpojer – gemangeld, opgesjlaote, en al verrèkdes lang minute aan’t wachte tot de lif weer wiejer omhwag ging.

Pneu hej al get es dit aan zeen komme, teminste, noe sins enne daag alles nao de verdommenis aan’t gaon waor; sins ’r de ganse veurgaonde nach door de sjtad hej motte zjwèrve om toes te komme. ‘Mörge gaon ich neet nao dat kèngerfjèske,’ sjold d’r onger wölkskes aom door, ‘mörge neet...’ De zin sjlenterde door z’nne sjedel. Hae hej enne honjd gevoord, herinnerde ’r zich opins. Een k’detje sjènk dat in zien jassetèsj hej gezaete. De bastert hej het oet zien hènj gegris en waor ondankbaar weggeloupe om het, houfversjòlle veur ziene weldoner, op te kuuzje. Pneu waor blieve kieke. Enne honjd hej ’r altied gewild. Worom neet? Toen het brwèdje op waor, rende de honjd engstig weg en woord aangereje. Alles veur niks, kaom het in ’m op. Alles wat ich doon bliek veur noppes.

Noe, twèlf oer later, hej ’r toch weer een grwatte sjaterende moel van wang tot wang geteikend, een rwaj naas op, sjeun in euvermaote aan, en dat rotte, zjweiterig bolheudje op zien kale kletsjkop. Op waeg nao de volgende miserabele middig.

Ze sjtinge een menuut of zeve, ach sjtil. Zwa rònjd de twèlfde verdeping. En d’r leek neet ech sjnel verangering in te gaon komme. Langzaam begoos de situatie tot ze door te drenge.

‘Dat sjut hie neet op, he?’ zei de vent dae es clown verkleid waor.

Bie d’n anger, ene duudelik zaatlap, waor het zjweit oetgebraoke. Hae sjlikde es veurdat ’t ’m lökde enjtwoord te gaeve: ‘Nei, neet ech. Dat dènk haet panne, liek mich.’

Aan drie kènj waore ze omsjlaote door sjpegels. Pneu prebeerde zien situasie te euverzeen. Zenuwechtig keek ’r in zien eige uich en vroog zich aaf of ’r dit wirk neet al te lank deeg. Ziene gesjpeegelde döbbelgenger knikde en drejde z’nne kop de anger kènjt op. Pneu voolt zich betrap en keek ouch sjnel weg. De sjmink koos nog net de waar oetdrökkinge op z’n gezich verberge.

‘Ich höb es gehwèrd dat een potsvrouw de ganse zomer in zwa’n lif haet gezaete,’ zag de angere, dae zich al dudelik get baeter op zien gemaak veulde in dees, zegk veer veerkènjte maeter. Hae hej een versjlete jèske aan, voel hènj, het gezich op haufzeve en hae proemde tebak – es het al tebak waor. ‘Ze hej sjienbaar mit de femilie aafgesjpraoke tiejes de zomervekansie op het hoes te passe. Zwa’n grwat, mit een paar verdeepinge, en twae gerazjes. Mer toen ze nao het letste gesjprek boete sjting, bleek dat ze get vergaete waor te vraoge.’

Pneu keek neet op. Hae bleef in de sjpegel nao zien sjeun kieke. Enne veter waor deze mörge geknap en Pneu hej ’m provisorisch vasgeknuip. De knoup waor noe weer losgegange.

‘Ze dach nog sjnel effe mit dae lif omhwag te gaon.., mèr houverwaege, bie het omhwaggaon ging de femilie via de trap omljèg en sjakelde de sjtroum oet.’ Hae grinnikde in ein van de sjpegels. ‘De kèns dich waal veursjtèlle wat veur enne sjtank dat haet gegaeve toen die femilie nao twae maonjd toeskaom.’

Ouch dat nog, dach Pneu. Dae vent sjtink noe al wie enne mistem.

Een minuut of tjèn later zunjerde zich een clownsheisj nao de knoppe aaf. Dude jès op eine knop, toen op ’nne twaede en vervolges ging ’r mit ziene middelvinger in een sjlangebewaeging alle knöp aaf. Denao waor de rwajje sjakel aan de beurt. Tössje doem en wiesvinger knikte d’r dae omljèg. Toen weer omhwag. En omljèg. Omhwag. Omljèg. En zwa nog een paar kjèr.

‘Röstig, röstig,’ zag de zoeplap, dae zich tot dan toe sjtil in een heukske hej gehoute, tössje rwaj naas en lippe door. ‘D’r zal zwa waal emes komme.’

‘Worom bes dóé hie eigelik? Hie in het Astor.’

Pneu keek es op. Hae hej ’m gaer hetzelfde gevraog.

‘Ze höbbe mich ingesjakeld veur een kèngerfjeske. Op de zöstjènde verdeping. Die luuj hie in Peries houte ech te väöl van clowns.’

Hae sjloot effe de uich. Noe veel ’m de muzak pas op. Hae koos dat deuntje örges van. Wat waor dat ouch alweer? Hae dach aan zien laeve op dat achterkaemerke, vief hwag in de Rue de La Vieuville. Aan het eedere daag mit enne helle bölles wakker waere in zien einpersoonsbed – van die paar glazer – zegk mèr lever hauve flesj – Pernod die ’r taege de aovend altied bie Jean-Patrice drunk. In het café, net op de rènjd van het achtjènde arrondiesmao. En het de mörrege denao weer sjminke van zien gezich. Get wat ’m edere daag lestiger aafgeit. Dae makkiejaasj liek op de ein of angere meneer neet mjè op zien mommesbakkes te wille blieve zitte. Esof ste zenjt op het sjtrand prebeers te houte, mèr het bie edere golf weer d’r aaf liek te loupe.

‘Höbste ech gein dröpke veur mich?’ Pneu dach aan een houfliterflesjke Aels, of absint in een pepiere tuut. ‘Zwa zuuste d’r anges waal oet, esofste dat bie dich zous kenne höbbe.’

Dae verlepsjde sjting taege de wandsjpegel aangeleund en keek zichzelf in zien broen ouge. De walle gove häöm een zjaehonjegezich. Get wat versjterk woord door de plakate haor die om ziene kop omljèg veele. Een paar sekonj sjting ’r sjtil, bewoog neet, zag niks, esof ’r euver een antwoord naodach. Toen bewoog ’r zien rechterhènjd nao zien bënnetesj en haolde dao een verzilverd heupflesjke oet.

‘Hie. Mèr laot mich ouch nog get euver.’

In de sjpegel zaog de clown z’n eige gezich. Het zjweit waor ’m oetgebraoke wodoor ’m de sjmink oetleep. Wo het gezich doorsjeen waor mjèr aaftakeling te zeen dan bie dae angere mit zien zoepnaas. Mit z’n henj prebeerde ’r d’r nog get van te maake. Hae leek een vrouwmösj op het wc, wanhuipig, mit een behuuld gezich, en een sjpegelke. Zien vingers es het beusjtelke veur de róézje en dat kwèske om de wimpers omhwag te sjtrieke.

De anger keek ’m aan. Röstig. Mit kalme uich van achter ziene grieze, onverzörgde baard.

‘Dees clownsnaas ophoute is lang neet altied aeve mekkelik,’ zag ’r. Verongeliek. Brutaal. Opgefok. Ziene huid glansde door de klwèrre kèngergelök heen.

‘Ich weit watse bedoels,’ zag dae kael.

Ze zatte zich op de vloer. Jès de eine. De angere get laater. Dao zaote ze een keteerke zonger get te zegke. Opins zat de lif zich hjèl effe in bewaeging; en metein sjting ’r weer sjtil. Ze sjròkke.

‘Hae mot effe op gang komme.’

Net zwa es ich, dach de clown. Veur ich ech get waerd ben euverdaag. Metein kaom ’m het beeld van dae mörge veur uich. Zien líéf dat blauw zaog, dat een siegrit nweddig hej, en twae tasse zjwarte koffie. La môme op de radio. De chanteuse veur de erm luuj. En hae de sjervende zjwaan dae prebeerde de dwad te sjlum aaf te zeen.

‘Hie höbste d’n flesjke. Danke.’

Lekker sjpöl, dach ’r. Wie zou dae vent dao aan zeen gekomme?

Dae vent zag wiejer niks.

Weer zat de lif aan. Om metein trök te valle.

‘Au!’

Die blauwe plekke dege ’m toch dudelik nog pien. Es d’r dao mèr gein las van hej tiejes dat fjèske dalik. Jao, mit dae sjtaekende pien herinnerde d’r het zich weer. Die vóéssljaeg van dae taxisjeffeur en zien kollegaas toen ’r gisteraovend neet koos betale. Zonger het te weite waor ’r van Pigalle nao zien eige buurt gevare, mit een laeg beusj. Nou, dat hej ’r gemerk. En toen ’r duzelig waor van de klappe die ze häöm verkoch hejje, woord ’r nao het vjèrtjènd arrondiesmao gereje, aan de zuudkenjt van de sjtad, en zonger te sjtoppe oppe sjtòp gegwajd.

‘Sjpeelste vaker veur clown?’

Pneu sjròk. Prebeerde get te zegke.

‘... Aaf en toe.’

Hae dach aan zien vervlokinge enne aovend jèdder. Aan wie ’r gezjwore hej nwats mjèr een clownspak aan te trèkke. Pneu sjlikde en gaapde in ein bewaeging door. Ouch dat deech ’m pien.

Ech sjlaop hej ’r door het nachtelik avontuur neet gehad. Gans de sjtad moos ’r doorloupe om toes te komme. En noe, een paar oer later, zaot ’r dan vas in het Astor, in Saint-Honoré. Sommige luuj zaot ouch alles taege. Gelökkig waor ’r neet allein. Dae paria, dae kastelwázze onnozelaer naeve ’m moos ’n nog aaftènjtser laeve höbbe. Dat deech ’m good, dao aan te denke.

Pneu bekeek ’m es good. Ech alles aan ’m sjting ’m taege. Wat dach dae kael waal neet hie te komme doon? Die verrekde kakkerlak. Hae kaom ’m bekend veur. Heelt ’r zich daoveur zwa aafziejig? Hei! Noe wis ’r het. Dat waor dae baedelaer dae ’r vannach een paar frange hej gegaeve. Op de Rue Fratellini. Wodoor ’r get later in de taxi neet koos betale!

‘Kk...’ Hae heelt zich in.

De zjwerver keek bedees op. Wis ’r wat d’r sjpeelde?

Ken ich dich neet örges van? hej er wille vraoge. Mèr hej zich toch bedach. Dae erme hals koos d’r wiejer ouch niks aan doon.

Ze zjwege. Allein het melodieke op de achtergrònjt bleef onnweddig vrolik.

BRrrrzmmmmmm!

Dao zat de lif zich eindelik in bewaeging. De kabels kraakde. Mèr alles ging good. Ze ging omhwag. Twae lifdeure wiejer sjtapde de zjwerver oet.

‘Gedaag,’ zag ’r zonger wiejer op te kieke.

’nne Angere sjtapde mit een vies gezich in.

‘Merde!’ zei ’r toen ’r naeve de clown sjting. ‘Kènse dich veursjtèlle dat dat hie woont?!’ Hae knikde achteroet es om de reje van zien verontwaerdiging enne kopsjtwàt nao te gaeve.

Noe kump het, dach Pneu. Achter de clownslach begooste zien mondheuk te trille.

‘Ze gaeven ’m zwa väöl geld dao rond Moulin Rouge dat dae hie wie enne keuning kent laeve. Zelfs roemsäörvis is niks te väöl veur ’m. En d’r wördt onnoch gezag – mèr of dat waor is weit ich neet – dat ’r zich sjmink om nog hopelozer oet te zeen. Wat enne waerdeloze oetzoeger!’

Pneu waor wit weggetròkke. Illuzies hej ’r al jaore neet mjèr, mèr dit veulde es een aope wonj. Zout. Het door pap versjäörde repport toen ’r mèr mit een zevemin veur wiskunde tóéskaom. Nei, illuzies hej ’r ech al jaore neet mjèr.

Toen herkende d’r de meziek en besefte d’r dat ouch dae ’m al fjèrtig minute oetgelache hej. Het waor de bewirking van ‘Mendiants a la fête’, het musicalleedje oet Les Miserables. Wat, bewirking? Verkrachting! En dat hiej in het hol van de luxe, de exclusiviteit. Onbesjaamp! ‘De baedelaere,’ vertaalde d’r de titel sjtillekes veur zich oet, ‘... aan het fjèsmaal.’

En noe? dach ’r, en wat noe. Wat doon ich noe mit mien laeve? De ganse waereld ging de verkjèrde kènjt op, en hae woord van alle kante besjamp.

Hae sjtrompelde de lif oet, bedach zich, hoolt zien sjouwers op, gelaote, trok zien gezich in enne kèngerfjèskesglimlach en begaof zich nao de kamer wo ’r moos zeen.

April 2009, Luc de Rooy